Van politieke keuze naar buzz-woord

Het begrip marktwerking heeft in Den Haag zijn kracht verloren. Waar het eerst stond voor het stimuleren van innovatie en ondernemerschap 'voor een betere kwaliteit' is het nu synoniem met 'kostenbeheersing' en ‘out of control’ zijn.
Als een begrip niet meer is geworden dan een buzz-woord voor de camera zal je er ook alles mee kunnen doen. Zoals het je uitkomt.

In de afgelopen regeerperiodes is een stelsel uitgewerkt met duidelijke taken en verantwoordelijkheden, bv. de zorgverzekeringswet. Zorg moet gecontracteerd worden in termen van volume, kwaliteit, toegankelijkheid voor iedereen en helder zicht op kwaliteit.
Een systeem waar lang over is nagedacht. Marktwerking is een logische vervolgstap in een reeks van ontwikkelingen. Het begin ligt bij de ‘uitvinding’ van het ziekenfondsstelsel destijds door de ‘nazi bezetters’.

Het komt kennelijk nu niet meer uit dat het veld gaat werken zoals eerder politiek bedacht is: eigen verantwoordelijkheid en minder centrale bemoeienis. Toegegeven dat ieder in de nieuwe verhoudingen moet ingroeien en dat een aantal (systeem) randvoorwaarden nog niet zijn uitgewerkt. Randvoorwaarden overigens waar de verantwoordelijkheid grotendeels is belegd bij (semi)overheidsinstellingen.
De switch naar centralisme en beheersing is des te pijnlijker omdat het de werkvloer, het management en de beleidsmakers in de gezondheidszorg nu feitelijk diskwalificeert. Om nog maar te zwijgen over de patient; wel een grote groep kiezers. Gezondheidszorg zal opnieuw een verkiezingsthema worden.

Laten we eens om ons heenkijken; is marktwerking zo slecht?
Neem nu Colombia, een land waar recht-toe-recht-aan voor marktwerking is gekozen. Een land met een slecht imago. Een relatief kleine groep ‘boeven’ in de markt van drugs en geweld in een land van ruim 43 miljoen inwoners bepalen het beeld. Boeven die oorspronkelijk diverse sociale en politieke keuzes maakten. Die komen nu echter niet meer zo goed uit.
Ook in de gezondheidszorg is voor marktwerking gekozen. Door een systeem van sociale verzekeringen is zorg voor vrijwel elke inwoner inmiddels toegankelijk en betaalbaar. De contractering van de zorg is geprivatiseerd, onafhankelijke instituten zien toe.
Op vele fronten wordt gewerkt aan verbetering van de kwaliteit van leven. Inmiddels kan er weer gereisd worden door het land, functioneren onderwijs, zorg en de economie. De Colombiaanse peso is in waarde gestegen. Het imago van onveiligheid klopt grotendeels niet meer.
Klinkt mooi. De cultuur van het land is echter nog niet meegegroeid. Je kunt eigenlijk alleen op je ‘familiekring’ vertrouwen. Veel bureaucratie, zorg die niet geleverd word door niet afgegeven machtigingen met bijbehorende rechtszaken, hoge kosten van de uitvoering, uitgeknepen tarieven voor de werkers in de zorg. Daarnaast is de corruptie gebleven.
Het gevolg is een onvrede in brede lagen van de bevolking: de gezondheidzorg is een verkiezingsthema geworden.
Twee landen met een geheel verschillende historie en zorgstelsels die nog niet eens zoveel verschillen. De redenen dat zorg een verkiezingsthema is geworden verschillen wel:
In Colombia is de patiënt ontevreden en de aanbieder van zorg: de verbetering kan daarmee een duidelijk focus krijgen. En dit levert weer een toegevoegde waarde voor de patient omdat de markt gaat werken.
In Nederland is vooral de overheid en politiek ontevreden omdat de markt niet zou werken. Keuzes worden in het licht van beheersing gezien.
In beide landen is nog een lange weg te gaan.
Hopelijk wordt toegevoegde waarde voor de patiënt in Nederland geen buzz-woord.