In de gezondheidszorg in Nederland zijn de meest gebruikte woorden de laatste jaren ‘doelmatigheid’ en/of ‘efficiency’. Vooral op beleids- en bestuursniveau zijn deze woorden heel populair. Zo staat in menig beleidsstuk van VWS (en zorgverzekeraars) dat de zorg ‘doelmatig, toegankelijk en van hoge kwaliteit’ moet zijn. Zelfs in visiedocumenten van zorginstellingen komen we het al tegen. In de beleidsagenda van VWS van 2010 staan 3 begrippen centraal: doelmatigheid, kwaliteit en solidariteit. Ook hier weer de doelmatigheid als eerste genoemd. Boodschap: de zorg wordt te duur, het moet allemaal goedkoper.
Doelmatig (of efficient) betekent met zo weinig mogelijk middelen een doel bereiken. Op zich is het merkwaardig om doelmatigheid als belangrijkste doelstelling te benoemen, zonder heel duidelijk te omschrijven wat je product of doel is. ‘Goede zorg van hoge kwaliteit’ geeft niet echt houvast, als u mij toestaat, vooral als niet duidelijk is wie daarvoor verantwoordelijk is (dat zijn we namelijk ‘met z’n allen’). Probeer ook eens ‘goed transport van hoge kwaliteit’ voor zo weinig mogelijk geld. Nog mooier wordt dat bij ‘een goede auto of vakantie van hoge kwaliteit’ zonder een nadere beschrijving van die kwaliteit. Iets leveren van hoge kwaliteit tegen zo weinig mogelijk kosten kan natuurlijk heel goed, kijk maar naar de sommige supermarkten of textielketens, daar zitten echte ‘prijsvechters’ tussen. Ook die prijsvechters streven overigens naar het zoveel mogelijk verkopen met een zo hoog mogelijk rendement. Efficiency en kostenbeperking als belangrijkste deel van je werk zonder die productomschrijving betekent eigenlijk dat alles wat je levert (en zelfs bent) zo goedkoop mogelijk moet zijn.
Vanuit ondernemersperspectief is die nadruk op kosten een rare. Iedere ondernemer wil graag een product of dienst leveren die klanten graag willen, en waar hij/zij en de medewerkers trots op zijn en door gemotiveerd of zelfs geïnspireerd raken.
Als onze medewerkers als belangrijkste boodschap meekrijgen dat ze ‘te hoge kosten’ zijn, betekent dat impliciet voor hen bijna hetzelfde als ‘wij zijn een noodzakelijk kwaad’. Daar helpt geen imagocampagne tegen.
Gelukkig is de zorg een goeddeels waardegedreven industrie. En zijn er mensen die intrinsiek altijd iets beters willen verzinnen. Daardoor gaat nog een hoop goed. Ook de toenemende transparantie en het daarmee gepaard gaande groeiend bewustzijn bij de consument draagt bij aan verduidelijking van de doelen in de zorg.
Daarom zal ook het beleid van de politiek dat men ‘wil stoppen met marktwerking’ maar beperkte gevolgen hebben. De bewuste klant/patiënt gaat meer kiezen, en de ondernemende aanbieder wil HET altijd beter doen. Daar komt altijd doelgerichtheid bij kijken. Hopelijk ziet de politiek dat doel ook, en komt er ruimte om dat ‘beter doen’ te belonen.
Of zou de politiek zelf eigenlijk geen doel hebben? Is soms wel zo veilig….